Những điểm mới nổi bật của Luật Công chứng sửa đổi, bổ sung năm 2026

NHỮNG ĐIỂM MỚI NỔI BẬT CỦA LUẬT CÔNG CHỨNG SỬA ĐỔI, BỔ SUNG NĂM 2026

Quốc hội vừa thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, với nhiều quy định quan trọng nhằm thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số và đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp.

Thu hẹp phạm vi giao dịch phải công chứng, giảm 6 loại giao dịch

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất là việc thay đổi cách xác định các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Theo Luật sửa đổi năm 2026, thay vì quy định phân tán như trước, Bộ Tư pháp sẽ chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan rà soát, cập nhật và công bố danh mục các giao dịch phải công chứng, chứng thực trên Cổng thông tin điện tử của Bộ.

Cách tiếp cận này giúp thu hẹp đáng kể phạm vi các giao dịch phải công chứng. Cụ thể, Luật sẽ loại bỏ 6 loại giao dịch đang được quy định phải công chứng tại các nghị định hiện hành. Việc chuyển sang sử dụng danh mục công khai, thống nhất toàn quốc không chỉ khắc phục tình trạng chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành mà còn nâng cao tính minh bạch, ổn định của hệ thống pháp luật, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức và cá nhân.

Đẩy mạnh khai thác dữ liệu số, giảm giấy tờ cho người dân

Luật Công chứng sửa đổi bổ sung quy định quan trọng về việc sử dụng dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia để thay thế giấy tờ truyền thống. Theo đó, nếu thông tin về người yêu cầu công chứng hoặc tài sản đã có trong cơ sở dữ liệu của cơ quan nhà nước và đủ điều kiện khai thác, người dân không phải cung cấp giấy tờ chứa thông tin đó.

Tổ chức hành nghề công chứng được phép trực tiếp khai thác, sử dụng dữ liệu này để giải quyết hồ sơ. Chỉ trong trường hợp không khai thác được hoặc thông tin chưa đầy đủ, không chính xác, công chứng viên mới yêu cầu bổ sung giấy tờ. Quy định này áp dụng đối với các giấy tờ tùy thân, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản và các giấy tờ liên quan khác.

Chính sách này không chỉ giảm gánh nặng chuẩn bị hồ sơ, hạn chế tình trạng phải công chứng/chứng thực bản sao nhiều lần, mà còn góp phần hạn chế rủi ro sử dụng giấy tờ giả mạo nhờ cơ chế đối soát trực tiếp với dữ liệu gốc của cơ quan nhà nước.

Khu vực công chứng, chứng thực tại Trung tâm Hành chính công (Ảnh: Báo Chính Phủ)

Mở rộng thẩm quyền công chứng một số giao dịch bất động sản gián tiếp

Luật đã điều chỉnh thẩm quyền công chứng theo hướng mở rộng không theo địa hạt hành chính đối với một số giao dịch liên quan đến bất động sản nhưng không có đối tượng trực tiếp là bất động sản, bao gồm: hợp đồng ủy quyền, hợp đồng đặt cọc và chuyển nhượng hợp đồng.

Đồng thời, Luật giao Chính phủ quy định lộ trình thực hiện việc công chứng các giao dịch có đối tượng là bất động sản trên phạm vi toàn quốc (không phụ thuộc địa giới hành chính), gắn với điều kiện vận hành đồng bộ của cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan.

Hiện nay, thẩm quyền công chứng giao dịch bất động sản vẫn được duy trì theo phạm vi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi tổ chức hành nghề công chứng đặt trụ sở, nhằm bảo đảm an toàn pháp lý và hạn chế rủi ro công chứng trùng lặp đối với cùng một tài sản.

Công chứng viên tiếp tục chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm việc kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết.

Xây dựng Cơ sở dữ liệu công chứng quốc gia

Luật bổ sung một điều khoản riêng về Cơ sở dữ liệu công chứng – hệ thống thông tin tập trung chứa thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, các giao dịch đã được công chứng, tình trạng giao dịch của tài sản, biện pháp ngăn chặn và cảnh báo rủi ro, cùng toàn bộ văn bản và tài liệu trong hồ sơ công chứng.

Cơ sở dữ liệu này phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin. Việc thu thập, khai thác và sử dụng dữ liệu phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo mật thông tin, bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình.

Việc xây dựng cơ sở dữ liệu công chứng được xác định là yêu cầu cấp thiết nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực công chứng, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng dịch vụ công.

Luật Công chứng sửa đổi, bổ sung một số điều có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027.

CÔNG TY LUẬT HỢP DANH NIỀM TIN VIỆT