QUỐC HỘI THẢO LUẬN LUẬT TRÍ TUỆ NHÂN TẠO: ĐỀ XUẤT QUY ĐỊNH CỤ THỂ HƠN VỀ CƠ CHẾ “THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT”
Chiều ngày 27/11, tại phiên thảo luận ở hội trường Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, nhiều đại biểu đánh giá cao việc Việt Nam sớm xây dựng khung pháp lý độc lập về trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời tập trung góp ý hoàn thiện quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát – được coi là “chìa khóa” để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo vừa quản lý được rủi ro.
Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật Trí tuệ nhân tạo tại Kỳ họp thứ 10. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)
Định vị Việt Nam trên bản đồ công nghệ toàn cầu
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) cùng nhiều đại biểu khác bày tỏ sự trân trọng nỗ lực của Chính phủ và Ban soạn thảo khi đưa dự án Luật Trí tuệ nhân tạo ra thảo luận tại kỳ họp này. Việc sớm có luật riêng về AI giúp Việt Nam trở thành một trong những quốc gia tiên phong trên thế giới sở hữu khung pháp lý độc lập cho lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, qua đó khẳng định vị thế trên “bản đồ số” toàn cầu và tạo tâm thế chủ động tham gia sân chơi công nghệ lớn.
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát cần cụ thể và đột phá hơn
Đại biểu Hoàng Minh Hiếu (đoàn Nghệ An) nhấn mạnh: AI là lĩnh vực hoàn toàn mới, liên quan đến hàng loạt quy định pháp luật hiện hành trong nhiều ngành khác nhau. Nếu chỉ dựa vào khung pháp lý sẵn có sẽ không thể tạo hành lang đủ rộng để AI phát triển.
“Mục tiêu chính của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát là tạm thời gỡ bỏ những rào cản pháp lý đang cản trở sự ra đời và thử nghiệm các mô hình AI, cho phép triển khai trong phạm vi giới hạn để thu thập dữ liệu thực tế, từ đó làm cơ sở cải cách quy định lâu dài”, đại biểu Hiếu phân tích.
Ông đề nghị Ban soạn thảo quy định rõ hơn tại khoản 2 Điều 20 dự thảo Luật theo hướng: tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm có kiểm soát được miễn hoặc giảm một số nghĩa vụ tuân thủ không chỉ trong Luật AI mà còn ở các luật liên quan khác (như Luật Giao thông đường bộ, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Luật Hàng không dân dụng…).
Đaị biểu Hoàng Minh Hiếu phát biểu tại phiên họp (Ảnh: Báo Pháp Luật Việt Nam)
Đại biểu dẫn chứng thực tiễn quốc tế:
- Nhật Bản cho phép thử nghiệm máy bay chở khách không người lái được miễn trừ một số quy định hàng không.
- Trung Quốc và Nhật Bản cho phép xe tự lái thử nghiệm sử dụng hình ảnh khuôn mặt người đi đường mà không cần làm mờ khi huấn luyện thị giác máy.
Đồng thời, đại biểu đề xuất hai cơ chế quan trọng để doanh nghiệp yên tâm tham gia thử nghiệm:
- Quy định rõ trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên thứ ba nếu xảy ra sự cố.
- Thiết lập cơ chế hỗ trợ phòng chống rủi ro, ví dụ Nhà nước hỗ trợ một phần bảo hiểm trách nhiệm hoặc trích quỹ hỗ trợ tài chính, bởi “chỉ một vụ tai nạn cũng đủ khiến doanh nghiệp khởi nghiệp AI rủi ro cao phá sản”.
Bổ sung chính sách thích ứng xã hội và cơ chế giải trình
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh đề nghị bổ sung vào khoản 5 Điều 5 dự thảo Luật cụm từ: “đồng thời thiết lập cơ chế giải trình và bảo đảm trách nhiệm đối với các quyết định hành chính có sự hỗ trợ của hệ thống AI”, nhằm bảo vệ quyền lợi người dân khi AI tham gia vào quy trình ra quyết định hành chính.
Bà cũng cảnh báo việc ứng dụng rộng AI sẽ thay thế một lượng lớn lao động và tác động mạnh đến giáo dục, y tế, an sinh xã hội, đặc biệt với các nhóm yếu thế. Do đó cần bổ sung chính sách hỗ trợ thích ứng mang tính hệ thống ngay trong dự thảo Luật.
Về thử nghiệm, đại biểu Tú Anh đề xuất thêm quy định: “Các sự cố phát sinh do lỗi kỹ thuật chưa lường trước hoặc do tính chất bất định của thuật toán trong quá trình thử nghiệm, nếu doanh nghiệp đã tuân thủ đúng quy trình an toàn, thì không bị coi là hành vi cố ý vi phạm”. Quy định này sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Ưu tiên khung đạo đức và bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương
Đại biểu Nguyễn Thị Tuyết Nga (đoàn Quảng Trị) nhấn mạnh trong bối cảnh AI tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực đời sống, Nhà nước cần ưu tiên xây dựng khung đạo đức và quản trị AI, bảo đảm tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, đồng thời đặc biệt bảo vệ trẻ em và người yếu thế trước những hệ quả không mong muốn từ công nghệ này.
Phiên thảo luận cho thấy sự đồng thuận cao của Quốc hội về tinh thần “vừa tạo điều kiện phát triển AI, vừa kiểm soát được rủi ro”. Những góp ý cụ thể, thực tiễn tập trung vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát được kỳ vọng sẽ tiếp tục được Ban soạn thảo nghiên cứu, hoàn thiện để dự án Luật Trí tuệ nhân tạo thực sự trở thành động lực đưa Việt Nam bứt phá trong kỷ nguyên số.
CÔNG TY LUẬT HỢP DANH NIỀM TIN VIỆT
- Trụ sở: Số 31 Xuân Quỳnh, P. Yên Hòa, TP. Hà Nội
- Chi nhánh: Số 10 Tố Hữu, Hoàn Lão, Quảng Trị
- Điện thoại: 0913.419.886
- Email: info@vietrustlaw.com.vn
- Website: https://luatniemtinviet.vn/ & https://vietrustlaw.com.vn
