Vấn nạn hàng giả, hàng gian - Giải pháp hạn chế, triệt tiêu

VẤN NẠN HÀNG GIẢ, HÀNG GIAN – GIẢI PHÁP HẠN CHẾ, TRIỆT TIÊU

NTV-Hàng giả, hàng gian từ lâu đã trở thành một vấn nạn nhức nhối, len lỏi vào mọi ngóc ngách của đời sống, từ những đôi giày “Nike” giả mạo bày bán trên vỉa hè đến các sản phẩm nước mắm, thuốc tây, thực phẩm chức năng bị làm nhái tem mác tinh vi trong các siêu thị. Theo báo cáo của Tổng cục Quản lý thị trường, chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử lý hơn 15.000 vụ vi phạm liên quan đến hàng giả, hàng gian, với nhiều đường dây hoạt động có tổ chức, quy mô lớn, thậm chí xuyên tỉnh và xuyên biên giới. Hành vi này không chỉ gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng, làm xói mòn niềm tin, ảnh hưởng sức khỏe của người tiêu dùng, mà còn đe dọa trực tiếp đến nền sản xuất và thương mại chân chính, kìm hãm sự phát triển của các doanh nghiệp làm ăn chính đáng. Trong bối cảnh đó, cuộc chiến chống hàng giả, hàng gian không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan chức năng mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội, từ doanh nghiệp, người tiêu dùng đến các tổ chức quốc tế.

So sánh “hàng giả” và “hàng thật” – Người dùng dễ bị nhầm lẫn (Ảnh: Luật Nhân dân)

I. Thực trạng: Vùng xám trong thế giới thương mại

Hàng giả ngày nay không còn đơn thuần là sản phẩm nhái thô sơ mà đã trở nên phức tạp và tinh vi hơn bao giờ hết. Từ hàng tiêu dùng, dược phẩm, linh kiện điện tử đến phụ tùng ô tô, xe máy, mọi lĩnh vực đều tiềm ẩn nguy cơ. Hàng giả không chỉ dừng ở việc làm giả nhãn hiệu, bao bì, mà còn giả mạo cả nguồn gốc xuất xứ, chứng nhận kiểm định, thậm chí giả cả thông tin truy xuất nguồn gốc. Theo Bộ Công Thương, các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) như sao chép nhãn hiệu, kiểu dáng sản phẩm đang diễn ra phổ biến, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các doanh nghiệp chân chính và làm suy giảm niềm tin vào thị trường. Đáng lo ngại hơn, nhiều tổ chức tội phạm đã lợi dụng sự phát triển của thương mại điện tử, sử dụng các nền tảng mạng xã hội, livestream, hoặc ứng dụng di động để phân phối hàng giả, khiến việc phát hiện và xử lý càng thêm khó khăn. Sự phức tạp của vấn nạn này đòi hỏi một cách tiếp cận đa chiều, đồng bộ và quyết liệt hơn.

Số lượng “hàng giả” tăng vọt trong thời gian ngắn

II. Cơ sở pháp lý: Chế tài pháp luật ngày càng siết chặt

Hàng giả, hàng gian có thể vi phạm pháp luật, xử lý hình sự:

Luật Sở hữu trí tuệ 2022 (sửa đổi) nghiêm cấm các hành vi xâm phạm quyền sở hữu đối với nhãn hiệu, bao bì, kiểu dáng sản phẩm, đặt nền tảng cho việc bảo vệ các doanh nghiệp sáng tạo.
Luật Quản lý ngoại thương 2017, Luật Thương mại 2005 và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định rõ ràng về trách nhiệm kiểm soát chất lượng và nguồn gốc hàng hóa lưu thông trên thị trường.
Đặc biệt, Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) quy định các tội danh liên quan đến sản xuất, buôn bán hàng giả tại các điều 192, 193, 194 và 213, với mức hình phạt tối đa lên đến 15 năm tù. Ngoài ra, các Nghị định 98/2020/NĐ-CP và 99/2013/NĐ-CP quy định xử phạt hành chính đối với các hành vi vi phạm về nhãn mác, hàng giả, với mức phạt lên tới 100 triệu đồng và tịch thu toàn bộ sản phẩm vi phạm.

Tuy nhiên, việc thực thi pháp luật vẫn còn nhiều lỗ hổng, đặc biệt trong việc điều tra các đường dây xuyên biên giới và kiểm soát thương mại điện tử.

Cục Quản lý thị trường rà soát kiểm tra hàng hóa (Ảnh: Tạp chí Công Thương)

III. Giải pháp đề xuất: Đa chiều, đồng bộ, thực tế

Để tiêu diệt tận gốc vấn nạn hàng giả, hàng gian, cần triển khai đồng bộ các giải pháp pháp lý và thực tiễn:

Trước hết, cần hoàn thiện khung pháp lý, đặc biệt là ban hành các quy định cụ thể về điều tra và xử lý hành vi buôn bán hàng giả trên các nền tảng số, bao gồm livestream, ứng dụng di động và mạng xã hội. Việc tăng cường năng lực điều tra, sử dụng công nghệ phân tích dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI) để phát hiện hàng giả là cần thiết.

Thứ hai, cần tập trung truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đặc biệt là hàng nhập khẩu từ các quốc gia như Trung Quốc, Campuchia, thông qua các hiệp định hợp tác quốc tế về trao đổi thông tin và kiểm soát lưu chuyển hàng hóa xuyên biên giới.

Thứ ba, thúc đẩy ứng dụng công nghệ như tem truy xuất nguồn gốc QR code, blockchain trong chuỗi cung ứng và AI để phân tích mã vạch, bao bì, giúp người tiêu dùng dễ dàng nhận diện sản phẩm chính hãng. Việc công khai dữ liệu truy xuất nguồn gốc trên cổng thông tin quốc gia cũng là một giải pháp thiết thực.

Bên cạnh đó, tuyên truyền, giáo dục để nâng cao ý thức của người tiêu dùng đóng vai trò then chốt. Cần đẩy mạnh các chiến dịch truyền thông, đặc biệt hướng đến học sinh, sinh viên, nhằm nâng cao nhận thức rằng việc mua, sử dụng hàng giả, hàng nhái là tiếp tay cho tội phạm.

Về phía Doanh nghiệp cũng cần chủ động bảo vệ thương hiệu của mình thông qua các biện pháp như đăng ký sở hữu trí tuệ, sử dụng công nghệ chống giả và hợp tác chặt chẽ với cơ quan chức năng.

Cuối cùng, các cơ quan chức năng cần thành lập các đơn vị liên ngành chuyên trách chống hàng giả, công khai danh tính các đối tượng vi phạm và xử lý nghiêm minh để tạo sức răn đe. Sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân sẽ là chìa khóa để xây dựng một thị trường minh bạch, công bằng và an toàn.

Cuộc chiến chống hàng giả, hàng gian không chỉ là trách nhiệm của riêng cơ quan chức năng mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội. Với sự kết hợp giữa khung pháp lý chặt chẽ, ứng dụng công nghệ hiện đại, nâng cao nhận thức cộng đồng và xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm, Việt Nam hoàn toàn có thể tiến tới một thị trường sạch, nơi người tiêu dùng được bảo vệ và các doanh nghiệp chân chính được tôn vinh. Chỉ khi đó, niềm tin vào thương mại và sản xuất mới được khôi phục, tạo tiền đề cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

CÔNG TY LUẬT HỢP DANH NIỀM TIN VIỆT